مقدمه:

گياهان مانند ساير جانداران از تركيبات متنوعي ساخته شده اند كه درصد بالايي از آنها را آب تشكيل مي دهد. بخش ديگر ساختمان گياهان از عناصر مختلف تشكيل شده كه در اين قسمت به برخي از آنها اشاره م يگردد. اهميت بررسي ويژه اين عناصر نيز به علت نقش تعيين كننده آنها در رشد و عملكرد محصولات مختلف است (شكل شماره 1).
لازم به ذكر است از كليه عناصر مغذي موجود در خاك آن عناصري از منظر حاصلخيزي اهميت دارند كه از لحاظ گياه ضروري تشخيص داده شوند. يك عنصر معدني وقتي براي رشد و توسعه گياه ضروري تشخيص داده مي شود كه داراي دو شرط اساسي باشد:
الف) در فعاليت هاي متابوليكي نقش منحصر به فرد داشته باشد، بطوريكه عنصر ديگري نتواند اين نقش را به عهده بگيرد.
ب) گياه بدون حضور اين عنصر نتواند چرخه زندگي خود را كامل كند. 16 عنصر تاكنون به عنوان عناصر ضروري رشد گياه تشخيص داده شده اند كه اشكال قابل جذب و ميانگين نسبي غلظت آنها در گياهان براي مقايسه در جدول شماره یك آورده شده است.
عناصر ضروري گياهان را از دو طريق گروهبندي مي كنند. اول از نظر ميزان وجود آنها در گياه و دوم از لحاظ نقش فيزيولوژيكي كه در گياه ايفا ميكنند. از لحاظ ميزان حضور عناصر غذايي در گياهان مي توان عناصر ضروري را عموماً به دو گروه اصلي عناصر پر مصرف و كم مصرف تقسيم بندي كرد.

اين ديدگاه ارتباط با اهميت و نقش عناصر در گياه ندارد و اولين عنصر و آخرين آنها از لحاظ اهميت در متابوليسم و ضرورت براي ادامه حيات گياه يكسان هستند و تنها ميزان نياز گياهان به آنها متفاوت است.
اين مجموعه به بررسي نقش و اثر عناصر كم مصرف و نياز گياهان به آنها مي پردازد. نكته مهم اينكه برخي از عناصر ديگر نيز با پيشرفت تحقيقات علمي در شرف اضافه شدن به موارد فوق هستند كه در بخش آخر اين مجموعه مورد بررسي قرار خواهند گرفت. اين عناصر شامل سديم، كبالت، واناديم، نيكل و سلسيم است كه حداقل براي تعدادي از گياهان ضروري هستند.
نكته قابل توجه اينكه عناصر موجود در گياهان محدود به عناصر ذكر شده نيست به طوري كه بيش از 60 نوع عنصر در گياهان مختلف شناسايي شد هاند كه بسياري از آنها ضروري نيستند. با خاكستر كردن گياهان كليه عناصر ضروري به استثناي N، O، H، C و S كه به صورت گاز خارج مي شوند در داخل آن باقي مي مانند.
نكته مهم ديگر اينكه ميزان عناصر در داخل گياه به عوامل مختلف ديگري علاوه بر نوع گياه نيز بستگي دارد. اين عوامل شامل خاك، اقليم و مديريت زراعي است.
قابليت دسترسي عناصر كم مصرف در خاك:
بسياري از فاكتورهاي خاكي بر روي قابليت دسترسي عناصر غذايي از جمله عناصر كم مصرف اثر مي گذارند كه pH محلول خاك و ميزان مواد آلي از مهمترين اين عوامل هستند. pH يا اسيديته كنترل كننده نوع يونهاي عناصر كم مصرف و حلاليت يا رسوب تركيبات مختلف اين عناصر در خاك است كه اثر آن را بر هر عنصر به طور جداگانه بررسي خواهيم كرد.
تركيبات حاصل از تجزيه مواد آلي و توليدات موجودات ريز در خاك باعث تركيبات پيچيده ولي محلول از عناصر ريز مغذي مي شود كه بسادگي بوسيله ريشه گياه جذب م يشوند. با توجه به تركيبات فوق حركت همراه با جريان آب و پخشيدگي دو روش اصلي رسيدن عناصر كم مصرف به سطح ريشه است.

دانلود کامل مقاله